Chắc hẳn các bạn đã rất quen thuộc với 2 cụm từ “trình biên dịch” và “trình thông dịch”.
Mình xin phép tổng hợp lại và cùng nhau tìm hiểu kỹ hơn một chút nhé.

Theo SGK Tin học lớp 11:

Có một vài thứ ta cần bàn đến ở đây.
Trước hết hãy làm rõ “biên dịch” và “thông dịch”.

  • Biên dịch là chuyển các tài liệu từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác, đảm bảo độ chính xác.
  • Thông dịch là chuyển nhanh các thông điệp từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác, đảm bảo độ chính xác.
    Người ta đưa thêm một từ “trình” vào trước để ám chỉ rằng, nó là khái niệm dành cho máy để phân biệt với “biên dịch viên” và “thông dịch viên” mà chúng ta vẫn hay dùng cho con người.

Hãy tưởng tượng xem, trình biên dịch và trình thông dịch làm gì với một đoạn mã lệnh nhé.
a. Trình biên dịch: lần lượt thực hiện các bước sau:
B1: Duyệt, kiểm tra, phát hiện lỗi, xác địch chương trình nguồn có dịch được không.
B2: Dịch chương trình nguồn thành chương trình đích để máy hiểu và lưu trữ lại.
b. Trình thông dịch: lần lượt thực hiện các bước sau
B1: Kiểm tra tính đúng đắn của câu lệnh
B2: Chuyển đổi câu lệnh nguồn thành câu lệnh tương ứng trong ngôn ngữ máy
B3: Thực hiện các câu lệnh vừa chuyển đổi

Chung lại, trình biên dịch sẽ chuyển đổi toàn bộ mã nguồn sang mã máy, rồi chứa kết quả vào ổ đĩa cứng để có thể thực thi ở lần chạy sau. Chương trình ngôn ngữ cấp cao được chuyển đổi gọi là chương trình mã nguồn (source program) và chương trình ngôn ngữ máy tạo ra gọi là chương trình đối tượng (object program) hoặc mã đối tượng (objectcode).
Cách hoạt động của trình thông dịch khác so với trình biên dịch. Thay vì chuyển đổi toàn bộ mã nguồn sang chương trình đối tượng thì cứ khi nào chạy thì trình thông dịch hoạt động chuyển sang mã máy và đưa ra kết quả ngay. Công việc này sẽ diễn ra tương tự ở lần chạy tiếp theo. (theo http://kienthucweb.net/nao-la-trinh-bien-dich-va-thong-dich.html)
Một vài ngôn ngữ thông dịch phổ biến: PHP, Javascript, Perl, …
Một vài ngôn ngữ biên dịch phổ biến: C, C++, Java, …
Vậy thực sự cái gì làm công việc dịch này?
Cụ thể, trong C là GCC, còn trong PHP là Zen Engine VM.
Và đây là những gì diễn ra khi chúng ta chạy một đoạn mã PHP, tham khảo bài viết dưới đây:
https://techmaster.vn/posts/34207/php-chay-nhu-nao-tu-source-code-den-render

Có 2 thứ ta cần cùng nhau làm rõ hơn đó là, cái đích cuối cùng của cả 2 đều phải tạo ra một thứ ngôn ngữ mà máy phải hiểu và có thể chạy.
Vậy có 2 vấn đề:

  1. Máy ở đây hiểu là gì?
  2. Thứ ngôn ngữ như thế nào thì máy hiểu?

Vấn đề thứ nhất, máy chính là CPU (Central Processing Unit), nó chính là bộ xử lý trung tâm, là các mạch điện tử thực hiện các câu lệnh của chương trình bằng cách thực hiện các phép tính số học, logic, so sánh, các hoạt động nhập/xuất dữ liệu (I/O) cơ bản do mã lệnh chỉ ra. (tham khảo: https://vi.wikipedia.org/wiki/CPU)
Vấn đề thứ 2, ngôn ngữ máy là ngôn ngữ nhị phân (biểu diễn dưới dạng các chuỗi bit 0, 1).

Lại có câu hỏi khác được nêu ra, tại sao CPU hiểu được các bit 0, 1?
OK, câu trả lời là: CPU hiểu được vì các bit 0 và 1 biểu diễn cho tín hiệu điện, 1 tương ứng với “bật”, 0 tương ứng với “tắt”.
Mã máy chạy trong CPU là dãy các tín hiệu xung điện (0 và 1) mà trình biên dịch hoặc trình thông dịch đã tạo ra.

Một CPU có tầm vài triệu con transistor (hoặc nhiều hơn), hầu hết vai trò của chúng là các cổng logic, làm nhiệm vụ đóng hoặc mở tùy vào tín hiệu xung điện (là 0 hoặc 1).

Phù, lằng nhằng phết nhỉ. Đến đây mình xin phép dừng lại, vì có quá nhiều thứ phải đọc, phải tìm hiểu. Nhưng ít nhất mình cũng hình dung ra được cái cách mà máy tính nó làm việc khi ta chạy một đoạn mã lệnh.

0 comment
1

Leave a Comment

* By using this form you agree with the storage and handling of your data by this website.